Uitwijken, het cultuurhuis op wielen

Uitwijken is een mobiel cultuurhuis dat naar de Brugse wijken trekt. Daar brengen we een divers en volledig gratis cultuuraanbod dicht bij de bewoners. De openbare ruimte is ons speelveld en onze doelgroep is allerbreedst: in ons cultuurhuis is iedereen thuis. We willen ook mensen bereiken die niet of weinig vertrouwd zijn met het reguliere cultuuraanbod.

“Een klein park langs de Daverlostraat, een doorsnee zaterdag in mei. Rond een uur of negen komen zes oude wagens het park binnengereden. De bestuurders stappen uit en het werk begint. De wagens (bar-, techniek-, podium-, atelier-, boeken- en cinemawagen) worden in een kring geparkeerd, elektriciteitskabels worden uitgerold en een tap geïnstalleerd. Zo rond het middaguur gaat een van de bouwers inkopen doen. Even later zitten ze met vijf rond een tafel om te lunchen: alles staat klaar.”

Concept

Cultuur

Wij engageren ons om bij te dragen aan een leefbare samenleving. We willen die mee vorm geven, ondersteunen en verrijken. Gelijkwaardigheid is ons uitgangspunt en dat betekent dat iedereen het recht heeft om deel te nemen aan cultuur. Elke wijk waar we Uitwijken organiseren, is onze thuis en die van ons publiek. We hebben geen vast gebouw, we organiseren in de ruimte tussen alle gebouwen, in de openbare ruimte die iedereen toebehoort. Wij organiseren in de tussenruimte die de cultuurhuizen en culturele centra laten.

 

Cultuur is:

  • lijm, cultuur zorgt voor lokale en bovenlokale verbinding, voor gezamenlijkheid en gedeeld beleven
  • emancipatie, cultuur zorgt voor normoverdracht en biedt nieuwe perspectieven
  • drager van verleden en verbeelder van de toekomst
  • pauze: het is het tegenwicht voor zakelijkheid, een kans om te herademen
  • een mensenrecht (Cfr art 27 Verklaring voor de Rechten van de Mens). Met ons project maken wij het mogelijk dat recht uit te oefenen.

 

‘Alles wat cultuur is, is ons lief. En daarom organiseren wij cultuur. Voor iedereen en een beetje overal.’

Organiseren

Het organiseren is voor ons een taal, zoals beeldtaal er ook een is. Het is de taal waarmee wij ons verhaal vertellen.  Ons organiseren is op een bewuste manier aanwezig zijn in de wijk en daar een scenografie bouwen die ontmoetingen stimuleert. Ons organiseren is het faciliteren van ervaringen voor onze bezoekers. We zetten in op eigen producties, speciaal bedachte workshops en langdurige samenwerkingen met muzikanten. We vinden betrokkenheid belangrijk, zowel bij ons publiek, onze artiesten en workshopbegeleiders, als bij ons materiaal.

‘Vanuit onze betrokkenheid nemen wij als organisator een tussenfunctie waar: we begeleiden ons publiek naar beleving. Het organiseren is als de montage in een film: als die goed zit, merk je ze niet op.’

Het organiseren van een tijdelijke happening dwingt ons scherpe keuzes te maken en onze ideeën constant bij te sturen en uit te puren. Het betekent efficiënt omgaan met ons materiaal en de tijd, en kiezen voor een eenvoudig en duidelijk antwoord op elke uitdaging. De vereiste efficiëntie vertaalt zich op praktisch vlak bijvoorbeeld in het ontwerpen van multifunctionele banken die zowel tafel als tribune als speeltoestel kunnen zijn. Of in het bedenken van een handelbaar lichtplan of het ombouwen van oude huifkar tot cinema- én verhuiswagen.

‘Organiseren is vele balletjes in de lucht houden: én het bureauwerk én de aanwezigheid in de wijken én het ontwerpen van de scenografie.’

We geloven dat alle details tellen en dat elk aspect even belangrijk is om ons project uit te dragen, of het nu over het programmeren van een concert gaat of om het verzamelen van lege bekers. Programmeren is een spanningsboog bouwen die over de hele dag loopt. Voor we het eigenlijke dagprogramma samenstellen, hebben we al onderzocht hoe we best met een wijk kunnen interageren. We produceren voortrajecten, werken samen met scholen in de buurt, denken na over de band die artiesten kunnen ontwikkelen met ons project en van daaruit met de wijk. Een goed programma is een natuurlijk vloeiende, niet gefragmenteerde opeenvolging van activiteiten en ervaringen. Binnen ons programma slaan we, met ervaringsmomenten, bruggen tussen de verschillende voorstellingen: samen soep eten, een ludieke veiling, een openluchtfilm… We creëren of co-creëren workshops. We (co-)produceren locatietheater. We zijn uit op kennismaking, zowel tussen het publiek onderling als tussen het publiek en de artiest als tussen de artiesten onderling.

‘De plek waar we organiseren speelt altijd mee, het zijn de geluiden van de buurt en de geuren van de stad en de mensen uit de straat die het kader vormen waarbinnen wij voorstellen formuleren.’

Onze bezoekers bepalen hoe die voorstellen evolueren en werken. Succesvol programmeren staat voor ons los van een bezoekersaantal of een leuke foto achteraf, het gaat om het beleven van dát moment met dié mensen.

“Af en toe wil het wel eens gebeuren dat er zo tijdens het middageten dieptegesprekken ontstaan over waar we mee bezig zijn. We moeten goed opletten natuurlijk, want binnen de kortste keren is het zover, dan begint het programma. Iets te lang gepraat, dus wordt er halsoverkop afgeruimd en worden de laatste details scherp gezet. Elke dag staan we op een nieuwe plek met een nieuw publiek dat ons project voor het eerst ontdekt en dus moet alles ook vandaag zo goed mogelijk.”

Voor iedereen

Een bezoek aan Uitwijken ziet er zo uit: een plekje zoeken, naar een voorstelling gaan, zin hebben in koffie en merken dat koffie en thee gratis zijn aan de bar. Genieten van de lentezon of de nazomer. Een gratis wafel aangeboden krijgen. Een concert dat niet begint voordat de presentator je getrakteerd heeft op een grappig tombola-achtig wedstrijdje. Een kindje van een jaar of zeven wint, ze mag op het podium en straalt. Voor je het weet is de namiddag voorbij, je kinderen hebben de hele tijd in een bouwworkshop meegedraaid, de bar is nog eventjes open en je bestelt nog een Brugs bier.

‘Zonder dat je het per se opmerkt is er van alles aan de hand: gratis water, gratis soep, gratis workshop, gratis voorstellingen.’

Uitwijken, dat is ook:geen reservatiesystemen vooraf of via internet, geen back stage, altijd buiten, geen ingehuurde installatie, vrij in- en uitlopen, eenvoudige communicatie, geen nadars, geen rommel, geen overlast.

Historiek

Sinds 2002

Uitwijken bestaat in 2020 tien jaar, een ideaal moment om terug te blikken op een rijkelijk gevulde geschiedenis. In 2002 was Brugge culturele hoofdstad van Europa en werd Brugge Plus opgericht als stedelijke vzw. Enkele jaren later, in 2007, nam Brugge Plus de taak van culturele wijkwerking in haar opdrachten op en ontstond ‘de kindertheatertoer’. Door met een theatervoorstelling naar de wijken rond Brugge te trekken, werden wijkbewoners geleid naar het bestaande cultuuraanbod in de stad. In 2010, ter gelegenheid van het stadsfestival, maakte de kindertheatertour een metamorfose door. Vijf oude camionettes en camions werden door het toen nog in Deerlijk gevestigde Bolwerk omgebouwd tot een mobiel cultureel centrum. Uitwijken was geboren.

 

Tussen de jaren 2010 en 2020 maakte Uitwijken een grote transitie door. Uitwijken groeide meer en meer uit tot een onafhankelijke speler in het Brugse cultuurlandschap. In plaats van de toeleider te zijn naar cultuurhuizen, werd Uitwijken zelf een cultuurhuis: een mobiel cultuurhuis dat zich constant verplaatst, steeds en actief op zoek naar plekken en publiek dat moeilijker de weg naar het bestaande cultuuraanbod vindt. Deze emancipering van Uitwijken is er natuurlijk vooral gekomen door de mensen achter het project, door de onophoudelijke drang naar verdieping en nauwkeurigheid. In 2010 was het Marec Zeghers die het vuur aan de lont stak en met een tekeningetje de investering in de Uitwijkenwagens veilig stelde. Door eerst te investeren in deze logistieke noden voor Uitwijken, werd het project ook meteen bestendigd.

 

In september 2010 vond de eerste editie van Uitwijken plaats in Sint-Pieters. Een wolkbreuk zorgde ervoor dat de feestelijke opening plaatsvond in het materiaaltentje. Het waren toen nog Marec en Elsie die de kar trokken. Ook Jurgen was er al van bij het prille begin bij, net als Charlotte met Vel tegen Vel, Valerie van de BIB en natuurlijk Griet die van bij de start de communicatie voor Uitwijken heeft verzorgd.

“Ziezo, de namiddag is al goed op gang en omdat er muziek wordt gespeeld op het podium krijgen wij tijd voor een pauze. We verzamelen aan de bar voor een drankje en wisselen wat praktische info uit. Dit doet deugd: de band op het podium, de volle tafeltjes in onze piste, de lachende gezichten. Er worden herinneringen opgehaald aan die keer toen we panne hadden en die keer toen het zo zwaar regende. Maar vandaag loopt alles op wieltjes.”

Verder ontwikkelen

In 2011 plande Uitwijken drie toeren: de meitoer, de circustoer en de septembertoer. De ploeg werd uitgebreid met Stef die de karavaan vervoegde. In zijn voetsporen volgden Peter en Janes, die als freelancers mee op toer gingen.

 

In 2015 startten Marec en Stef het nieuwe project ‘De Belgiek’. Aanvullend op de doelen die Uitwijken zich stelde, concentreerde de Belgiek zich meer op het participatieve. Buurtcomités kregen de kans om een eigen programmatie op te zetten.

 

In 2016 kwam de cinemawagen de karavaan vervoegen. Eigenlijk is ‘cinemawagen’ een te beperkte omschrijving, want tijdens het verplaatsen is deze wagen ook de verhuiscamion.

 

In 2019 ontstond ‘House of Time’, kortweg HoT. Met een open atelier, maar ook een laagdrempelig programma als nieuwe aanvulling binnen de culturele wijkwerking. Vanaf januari 2019 besliste Stad Brugge om het budget van Uitwijken op te trekken. Een deel van de extra middelen ging naar nieuwe werkkrachten en dus konden we Vanessa en Peter verwelkomen in de ploeg.

Verder denken

Een nieuw publiek bereiken is een blijvende opdracht. Om dit te bewerkstelligen, had Uitwijken grosso modo twee programmatorische strategieën. Ten eerste waren er de vele voortrajecten. Dit woord gebruiken we om projecten te omschrijven die voorafgaan aan Uitwijken zelf. Op die manier zijn we al een beetje thuis in de buurt voordat Uitwijken passeert.

 

De voortrajecten hebben altijd hun impact op het Uitwijken programma. Zo portretteren we bijvoorbeeld wijkbewoners en die foto’s worden dan op Uitwijken tentoongesteld. Tijdens deze voortrajecten gaan we aanbellen van deur tot deur. We halen bewoners bijna letterlijk uit hun zetel. Een vaste waarde is de samenwerking met Vel tegen Vel, het cultuureducatie project van Brugge Plus. Charlotte en Flor doorlopen samen een traject met leerlingen uit scholen in de buurt waar Uitwijken plaatsvindt. Het resultaat van dat parcours tonen we tijdens het evenement. Deze kinderen en jongeren zijn dus hoofdelijk verantwoordelijk voor het grote succes van Uitwijken bij jonge gezinnen! Uitwijken gaat langdurige samenwerkingen aan met artiesten. Dit zorgt voor meer betrokkenheid en verbondenheid, voor meer verdieping in het programma en uiteindelijk voor meer openheid.

 

Uitwijken co-produceert ondertussen zelf twee theatervoorstellingen per jaar. Elk jaar wordt er een workshop bedacht en uitgewerkt. We proberen steeds muzikanten in reeksen te boeken, zodat ze vertrouwd geraken met het project en zich sneller op hun gemak voelen. Daardoor leggen ze ook makkelijker contact met het publiek. Tijdens deze reeksen krijgen muzikanten van ons vaak carte blanche om in verschillende bezettingen te komen spelen, om nieuwe dingen uit te proberen. Zo hebben we al een paar bevreemdende concerten meegemaakt, maar nog veel vaker unieke en onvergetelijke momenten!

“En dan gaan de laatste bezoekers stilletjes aan huiswaarts. Voor ons het sein om aan het opruimwerk te beginnen. Met de banken in een camion, het podium dichtgeklapt en de afwas gedaan, kruipen we weer in onze bar-, boeken-, techniek-, podium-, cinema- en atelierwagen. De chauffeurs weten dat er ergens rond Brugge een volgend plein ligt te wachten, daar rijden ze nu heen om er morgen weer een Uitwijken-dag te ontvouwen. Met de claxon groeten ze de buurtbewoner die nog met zijn hond door het park wandelt en daarna wordt dat park weer stil en leeg.”

Uitwijken team